November 18, 2019

Xorx

Origjina jo-iraniane e ‘Xorx-it’ perëndia Diell.
Përpjekjet e sllavëve për të bërë të tyre fjalën: ‘Xorx = Diell’ (Shën Gjergj).

Një nga të parët që sugjeroi lidhjen iraniane ishte PG Butkov i cili në komentet e tij në Slovo o polku Igoreve me emrin Xors “Dielli Sllav” vuri në dukje se “Dielli” në Persiane ishte “xur-shit, në Xhursin Ossetik, xor; në Ossetik xorošŭ, хоrsŭ, xorsu gjithashtu do të thotë mirë, xorošo [mirësi, mirë] 10 “(Butkov 1821: 61, cituar nga Vasilev 1998).

Në mënyrë të ngjashme, duke analizuar Slovo Prejs (1841) gjithashtu identifikuan ‘Xors’ si një perëndi diellor, duke vënë në dukje megjithatë se “Xors nuk është vetëm Dielli, por një personalitet mitologjik 11 “(36). Sipas tij, forma fonetike e kësaj fjale me *X’- fillestare nuk ishte vendase për fjalet ruse: “[ai] përcakton se fjala ‘Xors’ […] është një fjalë e huaj; ajo është huazuar nga dega e gjuhës ariane 12 “(35).

Origjina iraniane gjithashtu sillet edhe nga Bodjanskij (1846) i cili e mori fjalën ‘Xorx’ si “një fjalë të huaj: domethënë Zendish” megjithëse Sreznevski (1846: 49-50) nuk e quajti Xors si një hua të drejtpërdrejtë iraniane, por gjithashtu shkroi: “[o] ur’ – dijetari krahasohet me të drejtë “Xorsŭ = Хорŭsŭ me Xor” Persishten Xor ose #Xur dhe me emri i Mbretit Persian Koreš = Xoreš gjithashtu do të thotë dielli”

Por gjuha e lashtë shqipe dhe pikërisht në dialektin Geg sjell për krejt studiuesit fjalën e saj: *Xur = zhur, zhurit (xarrë/ziarr) djeg, xër, cër, ashtu si edhe; xê; u nxeh, i nxehtë, nxehur, xix, xixë, xixa, xhixh, xixellonje, e më tej kemi:
ZHURITËS mb.
1. Që të djeg e të përvëlon, që të bën shkrumb; përvëlues. Flakë zhuritëse.
Zjarr zhuritës.
2. Që është shumë i nxehtë sa të përvëlon, që të djeg shumë. Diell zhuritës.
Rreze zhuritëse. Vapë zhuritëse.
3. Që djeg shumë, djegës (për specat etj.).
#CËR m.
Pisku i vapës, koha kur të djeg vapa. Në cërin e vapës.
Gjithashtu tek emri ‘Xorx’ do të gjeni edhe një lidhje të ngushtë me emërtimin e lashtë: Gorg-on – (Me/du/za> me dy kokë). – si dhe fjalën shqipe ‘Xeheror’

Aleksander Hasanas
(Mili Butka)

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *